November 20, 2019

نیچه و زن | به زنان زور می‌باید گفت

پربازدیدترین مطالب سایت

تصادفی

مطالب جدید فلسفه

نیچه و زنان | نیچه و زن | با وجود آن‌که نیچه در جای‌جای آثار-اش به صراحت بر زن و زنانگی تاخته است، باز هم کسانی هستند که از اندیشه‌های نیچه در دفاع از فمینیسم استفاده می‌کنند. البته که می‌توان از برخی اندیشه‌های نیچه، آن هم به صورت غیر مستقیم، در دفاع از صورت‌های خاصی از فمینیسم بهره جست، لیکن خودِ نیچه در اغلب موارد بر زن و زنانگی تاخته است، مگر در چند گزین‌گویه‌ی خاص، که البته این امر نیز امری غریب نیست، زیرا عنصر تناقض در اندیشه‌های نیچه یک عنصر متداول است. به جرأت می‌توان گفت که سخن آن مفسرانی که بر این عقیده اند که نیچه صرفاً از برای مردان می‌نوشته است کاملاً صحت دارد.

در افکار نیچه اصلاً زن به حساب نمی‌آید، زنان اصلاً مخاطب نیچه نیستند، آن‌ها به هیچ عنوان توانایی آن که روزی تبدیل به ابر انسان نیچه شوند را ندارند. البته فلسفه‌ی نیچه در بسیاری از موارد از نحوه‌ی زندگی او جداست، کمااین‌که او در بسیاری از بخش‌های آثار-اش بر قدرت و همچنین زورآوردن بر افراد ضعیف پافشاری کرده است، حال آن که خود از لحاظ جسمی در زمره‌ی افراد ضعیف قرار داشت. همچنین با وجودی که بارها نیچه بر زنانگی تاخته، اما عشق او به لو سالومه را نمی‌توان نادیده گرفت. باری دیگر می‌توان بر این نکته تأکید داشت که رابطه‌ی نیچه و زن و افکار او در باب زن نیز از جمله‌ی تناقضات متعدد او هستند.

نیچه و زن | نیچه و زنان

لو سالومه

در این نوشته، قصد من صرفاً نشان دادن رابطه‌ی نیچه و زن در کتاب «فراسوی نیک و بد» است. بحث کلی در مورد رابطه‌ی نیچه و زن در دیگر آثار نیچه، بعدها در همین سایت صورت خواهد گرفت.

نیچه و زن در فراسوی نیک و بد

نیچه در پیشگفتار کتاب فراسوی نیک و بد، حقیقت را به «زن» تشبیه می‌کند و بر این نظر است که حقیقت تا کنون به چنگ نیامده است. احتمالاً دلیل استفاده‌ی نیچه از زن به جای حقیقت، آرتیکل یا همان حرفِ تعریفِ واژه‌ی حقیقت در زبان آلمانی باشد، زیرا آرتیکل واژه‌ی حقیقت در زبان آلمانی مؤنث است.

نیچه بر این نظر است که فیلسوفان راز برخورد با زن [= حقیقت] و نرم کردن دل او را نمی‌دانند:

اگر حقیقت زن باشد- چه خواهد شد؟ آیا این ظن نخواهد رفت که فیلسوفان همگی، تا بدانجا که اهلِ جزمیت بوده‌اند، در کار زنان سخت خام بوده‌اند؟ آن جدی بودن هولناک، آن پیله کردن ناهنجار که، بنا به عادت، تاکنون بدان شیوه به سراغ حقیقت رفته‌اند، مگر وسایلی ناشیانه و ناجور برای نرم کردن دل یک زن نبوده است؟ شک نیست که این زن تاکنون نگذاشته است او را به چنگ آورند … . [1]

تشبیه حقیقت به زن در فراسوی نیک و بد باری دیگر در گزین‌گویه‌ی 220 تکرار می‌شود:

 و اگر از حقیقت نیز در چنین جایی انتظار پاسخی داشته باشیم چه بسا به روی خود نیاورد و خود را به خمیازه کشیدن بزند. باری او هم زن است و به زن نباید زور گفت! [2]

اما فارغ از این دو مورد، برخی گزین‌گویه‌ها در فراسوی نیک و بد وجود دارند که به صراحت بر زن و زنانگی می‌تازند.

نیچه و زنان در سایر گزین‌گویه‌های کتاب فراسوی نیک و بد

1- «زن را با حقیقت چه کار! از ازل چیزی غریب‌تر و دل‌آزارتر و دشمن‌خوتر از حقیقت برای زن نبوده است- هنر بزرگ او دروغگویی است، و بالاترین مشغولیت‌اش به ظاهر و زیبایی!» [3]

2- «بلاهت در آشپزخانه؛ زن در مقامِ آشپز؛ تهی‌مغزی هولناکی که با آن خورد و خوراک خانواده و آقای خانه فراهم می‌شود! زن نمی‌فهمد غذا یعنی‌چه- و باز هم می‌خواهد آشپز باشد! در کله‌ی زن اگر فکری می‌بود در طول هزاران سالی که پخت و پز به عهده‌ی او بوده است، می‌بایست واقعیات اساسیِ فیزیولوژی را کشف کرده و همچنین فنِ درمان را به اختیار درآورده بوده باشد. دستپختِ بدِ زنانه، به علت غیبت محضِ عقل در آشپزخانه سبب شده است که رشد بشر این همه به درازا بکشد و این همه آسیب بیند: امروز هم وضع چندان بهتر از آن نیست.» [4]

نیچه و زن | نیچه و زنان

فردریش نیچه

3- «… خیال حقوق یکسان، آموزش و پرورش یکسان، خواسته‌ها و وظایف یکسان برای آن دو [یعنی زن و مرد] در سر پروراندن- این‌ها همه نشانه‌ی سبک‌مغزی است». [5]

4- «مردان در هیچ زمانه‌ای به اندازه‌ی زمانه‌ی ما با جنس ضعیف با این همه احترام رفتار نکرده‌اند- این نیز، مانند بی‌حرمتی به پیری، از پیامدهای گرایش و طبعی است از اساسْ دموکراتیک». [6]

نیچه در اینجا عقیده به برابری زن و مرد را زاده‌ی مدرنیته می‌داند. او بر آن است که این امر، موجب از کف رفتن «زنانگی» می‌شود. به زعم او، برخورد مردِ مدرن با زن، سبب شده که زن تباه شود. بیرون آوردن زن از خانه، کم کردن و یا از بین بردن سختگیری بر او به معنی ناتوان‌تر ساختن زن در برابر اولین و آخرین وظیفه‌ی خود است. اما اولین و آخرین وظیفه‌ی زن چیست؟ نیچه در فراسوی نیک و بد بر این نظر است که وظیفه‌ی زن زادن فرزندانی قوی است.

بنابراین نیچه بسی از به در آمدن زن از خانه و کاهش سختگیری بر او گلایه دارد. او بیشتر عقیده‌ی شرقی‌ها و یونانیان باستان را می‌پذیرد که معتقد بودند بر زن بایستی سخت گرفت:

مردی که جان و خواهش‌های‌اش ژرفایی دارد و همچنین از آن نیکخواهی ژرف بهره‌مند است که از خود سختگیری و جدیت نشان تواند داد و (باطن آن) به آسانی با (ظاهر) آن سختگیری  و جدیت اشتباه تواند شد، چنین مردی درباره‌ی زنان جز به شیوه‌ی شرقی نمی‌اندیشد: او می‌باید زن را ملک خویش بداند، همچون مالی که در صندوق باید گذاشت و قفل کرد، همچون چیزی که سرنوشت‌اش خدمت‌گزاری است و در این کار می‌باید به کمال برسد. [7]

نیچه و زن | نیچه و زنان

فردریش نیچه

سخن آخر در باب نیچه و زنان

خلاصه آن که در باب نیچه و زن می‌توان گفت که هیچ نکته‌ی مثبتی در افکار نیچه حول زن و زنانگی وجود ندارد. زن از نظرگاه نیچه موجودی برابر با مرد نیست و اصلی‌ترین وظیفه‌اش این است که در خدمت مرد باشد و وظیفه‌ی فرزندآوری را به خوبی انجام دهد. نیچه بسی از شوپنهاور تأثیر پذیرفته بود و با وجود آن که در سال‌های پختگی افکارش با بسیاری از عقاید شوپنهاور از درِ مخالفت درآمد، اما بارها نشان داد که در باب زنان با شوپنهاور بسیار هم‌عقیده است.

بیش‌تر بخوانید: شوپنهاور و زن

***

پیشنهاد می‌کنیم بخوانید  معرفی 7 تا از بهترین فیلم های فلسفی

 [1] فردریش نیچه، فراسوی نیک و بد، برگردان داریوش آشوری، تهران، نشر خوارزمی، 1377، پیشگفتار، ص 19.

[2] پیشین، گزین‌گویه 220، صص 191-190.

[3] پیشین، گزین‌گویه 232، صص 209-208.

[4] پیشین، گزین‌گویه 234، ص 210.

[5] پیشین، گزین‌گویه 238، ص 212.

[6] پیشین ، گزین‌گویه 239، ص 212.

[7] پیشین، گزین‌گویه 238، ص 212.

پیشین «
پسین »
آرش شمسی

از نیک و بدِ زمانه بگسل پیوند

17 نظر

  1. شیوا جعفری

    خیال حقوق یکسان، آموزش و پرورش یکسان، خواسته‌ها و وظایف یکسان برای آن دو [یعنی زن و مرد] در سر پروراندن- این‌ها همه نشانه‌ی سبک‌مغزی است
    البته که نشانه‌ی سبک‌مغزی است! چرا که زنان از خوش روزگار از اساس متفاوت از مردان اند. 🙂

  2. Avatar

    چه افکار عجیبی.خیرسرش فیلسوف هم بوده!!!!!

  3. Avatar

    تا این حد دست پایین گرفتن زنها واقعا زشته ، ازیک فیلسوف بزرگ بعیده این دیدگاه ، ولی من به شخصه کاملا قبول دارم آقایون از خانما برتر هستن. برتری نه در انسانیت بلکه در علوم و فنون و هنرها و ورزشها و…اختراعات اکتشافات و…همیشه آقایون بهترین بوده و هستن.

  4. Avatar

    هیچ برتری انسان ها با هم ندارند همه انسان اند و تفاوتها در فرعیات است نه در اصل زن و مرد بودن چنانچه نیچه فیلسوف خود از یک زن و مرد متولد شده است نه فقط از مرد

  5. Avatar

    هیچ برتری انسان ها با هم ندارند همه انسان اند و تفاوتها در فرعیات است نه در اصل زن و مرد بودن چنانچه نیچه فیلسوف خود از یک زن و مرد متولد شده است نه فقط از مرد

  6. Avatar

    درودبرفردریش بزرگ درود.یک کلام دردی که نیچه کشیده هیچ کسی نکشیده .ابرمردیعنی نیچه

  7. Avatar

    عشق کوراست رفاقت چشمان ان رابسته.سخنی ازبزرگ مرد.فردریش بزرگ

  8. Avatar

    سرکارخانم ساراتواصلا می دونی نیچه کیه .این نشانه آینه که میفهمی که هیچی نمی فهمی

  9. Avatar

    هیچ مرد نمی تواند تا آن هنگام که زنش زنده است حقیقت را درباره زنان بر زبان جاری کند.

  10. Avatar

    بدانید و آگاه باشید که من تنها در آنگاه حقیقت را درباره زنان بر زبان جاری خواهم ساخت که تا گور خود قدمی فاصله نداشته باشم. پس هرگاه چنین شد در گور شتافته، به دست خود لحد قبر را گذاشته و خطاب به کسانی که بیرون ایستاده اند حقیقت را بر زبان جاری می کنم. پس از آن زنان می توانند هرچه می خواهند بکنند.

  11. Avatar

    ببین چقدر شخصیت ی انسان می‌تونه رو افکارش تاثیر بزاره که حتی نیچه هم تحت تاثیر شخصیتش قرار گرفته. آخه چه دلیلی داره اینقدر از بد زن بگه آدم،اونوقت خودش دنبال زن باشه. می‌گن زیاد هم خود ارضایی می‌کرده!!

  12. Avatar

    از نظر روانشناسی گفته های این بزرگان ثابت شده است و جای شک و ابهام ندارد ولی سیاست و اقتصاد در جهان امروز دست در دست هم برای پایداری حکومت ها و تسلط بر جوامع ،بشر را به گمراهی میبرند

دیدگاهتان را بنویسید

نیازی به ثبت ایمیل نیست. لطفاً دیدگاه‌تان را بنویسید.

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

نیازی به ثبت ایمیل نیست. لطفاً دیدگاه‌تان را بنویسید.

نقاشی

پربازدیدترین مطالب سایت