فلسفه برای نوآموزانمقالات ویژه

بحث در باب انکار تصورات کلی انتزاعی توسط جرج برکلی

جرج برکلی یا بارکلی از مهم‌ترین فلاسفه‌ی بریتانیایی است و کی‌ست که یارای آن داشته باشد که تأثیر-اش بر فلسفه‌ی انگلوساکسون – حتی در قرن بیست‌ام- را انکار کند؟ همو بود که فلسفه‌ی تجربه‌گرایانه‌ی لاک را ورزیده‌تر کرد و راه را از برای برآمدن هیوم و عقاید انقلابی‌اش در معرفت‌شناسی هموارتر نمود. برکلی در کتاب اصلی‌اش – رساله در اصول علم انسانی – بحث‌های بسیاری را به میان می‌آورد. یکی از مهم‌ترینِ این بحث‌ها، بحث او در باب «تصورات کلی انتزاعی» است. من برآن ام که در این نوشتار به‌صورت بسیار مختصر توضیح دهم که برکلی به‌چه‌سان تصورات کلی انتزاعی یا تجریدی را انکار می‌کند و این انکار به چه درد او می‌خورد.

مقدمه در باب بحث

تصورات کلی از دیرباز در فلسفه اهمیت داشته‌اند، لیکن سقراط و افلاطون و ارسطو بودند که بیش از همه بدان‌ها اهمیت دادند. سقراط و افلاطون این تصورات را عینیت بخشیدند و آن‌ها را به مکانی ورا و فرای جهانی که در آن هستیم بردند و به‌مثابه‌ی ایده به‌مان نشان دادن‌شان. لیکن ارسطو بود که پس از افلاطون این تصورات را ذهنی اعلام کرد و گفت که تصورات یا مفاهیم کلی را ذهن ما از «دنیای خارج» تجرید یا انتزاع می‌کند. البته چنین نظری از سوی ارسطو به‌معنای ذهنی‌بودن محض این مفاهیم نیست چه آن‌که دست‌آخر ذهن این مفاهیم را از جهان خارج انتزاع می‌کند.

بحث‌ها در باب این مفاهیم در قرون وسطی هم ادامه داشت، اما برکلی در کتاب اصلی‌اش – رساله در اصول علم انسانی – آن چیزی را که در اصل نشانه گرفته بحث «جان لاک» در باب تصورات کلی انتزاعی است. جالب آن که همچون بسیاری از موضوعات دیگر، برکلی تفسیری خاص از بحث لاک در باب تصورات انتزاعی در کتاب «جستاری در فهم انسان» به‌دست می‌دهد و به همان تفسیر واکنش نشان می‌دهد. آن‌چه که اهمیت دارد واکنشی است که برکلی به تصورات کلی انتزاعی نشان می‌دهد، واکنشی که نشان از اعتقادنداشتن برکلی به این مفاهیم است. او خود در کتاب اصلی‌اش و در جاهای دیگر اذعان داشته که وجود همین مفاهیم یکی از علل این همه اختلاف‌نظر در میان فلاسفه و البته یکی از زمینه‌های شکاکیت است.

تصورات کلی انتزاعی از نظرگاه برکلی

برکلی در مقدمه‌ی طولانی کتاب “رساله در اصول علم انسانی” ابتدا نشان‌مان می‌دهد که منظور-اش از تصورات کلی انتزاعی چیست. او در این باب می‌گوید:

برای مشاهده‌ی نسخه‌ی کامل این نوشتار، لطفاً اشتراک ویژه تهیه کنید.

خرید عضویت ویژه

آرش شمسی

هست از پسِ پرده گفت‌وگوی من و تو ||| چو پرده برافتد نه تو مانی و نه من
guest
ضرورتی برای نوشتن نام و ایمیل نیست.
8 دیدگاه
Inline Feedbacks
مشاهده‌ی تمامی دیدگاه‌ها
آرمان
آرمان
۱۱ اردیبهشت ۱۳۹۹ ۰۳:۲۳

آرش عزیز توضیح تفکرات و نظریه های فلسفی به زبان ساده و قابل فهم کار هر آدمی نیست ولی شما این موهبت را نیک دارا هستی و سپاس از توضیح کوتاه و موجز و قابل فهم برای ذهن عوام

آرمان
آرمان
۱۱ اردیبهشت ۱۳۹۹ ۰۳:۲۸

از اونجایی که چند مقاله فوق العاده مفید راجع به شوپنهاور گذاشتید میخواستم ازتون خواهش کنم که مطلبی راجع به چهار اصل جهت کافی از نظر شوپنهاور به صورت ساده و قابل فهم برای عام ارائه کنید
من ترجمه آقای ولی یاری را خواندم ولی یکم تخصصی نوشته شده و متاسفانه درست متوجه نشدم
بسیار سپاس از زحمات شما

آرمان
آرمان
۱۲ اردیبهشت ۱۳۹۹ ۰۵:۴۰

مشتاقانه منتظر نثر روان شما در باب اصل دلیل کافی شوپنهاور هستم ٬ درود و سپاس فراوان

احمدی
احمدی
۱۳ اردیبهشت ۱۳۹۹ ۱۸:۴۳

ممنون بابت این مطلب خوب

پس از مطالعه‌ی این نوشتار، این‌ها را هم بخوانید