نیچه و زن | به زنان زور می‌باید گفت

فردریش نیچه
82

این نوشتار روی موضوع نیچه و زن تمرکز دارد و به‌ویژه تمرکز روی سخنان نیچه در باب زنان در کتاب فراسوی نیک و بد است. 

مقدمه‌ای در باب بحث

با وجود آن‌که نیچه در جای‌جای آثار-اش به صراحت بر زن و زنانگی تاخته است، باز هم کسانی هستند که از اندیشه‌های نیچه در دفاع از فمینیسم استفاده می‌کنند. البته که می‌توان از برخی اندیشه‌های نیچه، آن هم به صورت غیر مستقیم، در دفاع از صورت‌های خاصی از فمینیسم بهره جست، لیکن خودِ نیچه در اغلب موارد بر زن و زنانگی تاخته است، مگر در چند گزین‌گویه‌ی خاص، که البته این امر نیز امری غریب نیست، زیرا عنصر تناقض در اندیشه‌های نیچه یک عنصر متداول است. به جرأت می‌توان گفت که سخن آن مفسرانی که بر این عقیده اند که نیچه صرفاً از برای مردان می‌نوشته است کاملاً صحت دارد.

در افکار نیچه اصلاً زن به حساب نمی‌آید، زنان اصلاً مخاطب نیچه نیستند، آن‌ها به هیچ عنوان توانایی آن که روزی تبدیل به ابر انسان نیچه شوند را ندارند. البته فلسفه‌ی نیچه در بسیاری از موارد از نحوه‌ی زندگی او جداست، کمااین‌که او در بسیاری از بخش‌های آثار-اش بر قدرت و همچنین زورآوردن بر افراد ضعیف پافشاری کرده است، حال آن که خود از لحاظ جسمی در زمره‌ی افراد ضعیف قرار داشت. همچنین با وجودی که بارها نیچه بر زنانگی تاخته، اما عشق او به لو سالومه را نمی‌توان نادیده گرفت. باری دیگر می‌توان بر این نکته تأکید داشت که رابطه‌ی نیچه و زن و افکار او در باب زن نیز از جمله‌ی تناقضات متعدد او هستند، تناقضاتی که البته خودِ نیچه بدان‌ها باور داشت و ابایی ازشان نداشت.

نیچه و زن | نیچه و زنان
لو سالومه

همچنین بخوانید: بهترین فیلم‌های فلسفی | غرق‌شدن اندیشمندانه در صفحه‌ی تلویزیون

نیچه و زن در فراسوی نیک و بد

نیچه در پیشگفتار کتاب فراسوی نیک و بد حقیقت را به «زن» تشبیه می‌کند و بر این نظر است که حقیقت تا کنون به چنگ نیامده است. احتمالاً دلیل استفاده‌ی نیچه از زن به جای حقیقت، آرتیکل یا همان حرفِ تعریفِ واژه‌ی حقیقت در زبان آلمانی باشد، زیرا آرتیکل واژه‌ی حقیقت در زبان آلمانی مؤنث است.

نیچه بر این نظر است که فیلسوفان راز برخورد با زن [= حقیقت] و نرم کردن دل او را نمی‌دانند:

اگر حقیقت زن باشد- چه خواهد شد؟ آیا این ظن نخواهد رفت که فیلسوفان همگی، تا بدانجا که اهلِ جزمیت بوده‌اند، در کار زنان سخت خام بوده‌اند؟ آن جدی بودن هولناک، آن پیله‌کردن ناهنجار که، بنا به عادت، تاکنون بدان شیوه به سراغ حقیقت رفته‌اند، مگر وسایلی ناشیانه و ناجور برای نرم کردن دل یک زن نبوده است؟ شک نیست که این زن تاکنون نگذاشته است او را به چنگ آورند … . [1]

تشبیه حقیقت به زن در فراسوی نیک و بد باری دیگر در گزین‌گویه‌ی 220 تکرار می‌شود:

 و اگر از حقیقت نیز در چنین جایی انتظار پاسخی داشته باشیم چه بسا به روی خود نیاورد و خود را به خمیازه کشیدن بزند. باری او هم زن است و به زن نباید زور گفت! [2]

اما فارغ از این دو مورد، برخی گزین‌گویه‌ها در فراسوی نیک و بد وجود دارند که به صراحت بر زن و زنانگی می‌تازند.

نیچه و زنان در سایر گزین‌گویه‌های کتاب فراسوی نیک و بد

1- «زن را با حقیقت چه‌کار! از ازل چیزی غریب‌تر و دل‌آزارتر و دشمن‌خوتر از حقیقت برای زن نبوده است- هنر بزرگ او دروغگویی است، و بالاترین مشغولیت‌اش به ظاهر و زیبایی!» [3]

2- «بلاهت در آشپزخانه؛ زن در مقامِ آشپز؛ تهی‌مغزی هولناکی که با آن خورد و خوراک خانواده و آقای خانه فراهم می‌شود! زن نمی‌فهمد غذا یعنی‌چه – و باز هم می‌خواهد آشپز باشد! در کله‌ی زن اگر فکری می‌بود در طول هزاران سالی که پخت و پز به عهده‌ی او بوده است، می‌بایست واقعیات اساسیِ فیزیولوژی را کشف کرده و همچنین فنِ درمان را به اختیار درآورده بوده باشد. دستپختِ بدِ زنانه، به علت غیبت محضِ عقل در آشپزخانه سبب شده است که رشد بشر این همه به درازا بکشد و این همه آسیب بیند: امروز هم وضع چندان بهتر از آن نیست.» [4]

3- «… خیال حقوق یکسان، آموزش و پرورش یکسان، خواسته‌ها و وظایف یکسان برای آن دو [یعنی زن و مرد] در سر پروراندن- این‌ها همه نشانه‌ی سبک‌مغزی است». [5]

4- «مردان در هیچ زمانه‌ای به اندازه‌ی زمانه‌ی ما با جنس ضعیف با این همه احترام رفتار نکرده‌اند- این نیز، مانند بی‌حرمتی به پیری، از پیامدهای گرایش و طبعی است از اساسْ دموکراتیک». [6]

نیچه در اینجا عقیده به برابری زن و مرد را زاده‌ی مدرنیته می‌داند. او بر آن است که این امر موجب از کف رفتن «زنانگی» می‌شود. به زعم او برخورد مردِ مدرن با زن سبب شده که زن تباه شود. بیرون‌آوردن زن از خانه، کم‌کردن و یا از بین بردن سختگیری بر او به معنی ناتوان‌تر ساختن زن در برابر اولین و آخرین وظیفه‌ی خود است. اما اولین و آخرین وظیفه‌ی زن چیست؟ نیچه در فراسوی نیک و بد بر این نظر است که وظیفه‌ی زن زادن فرزندانی قوی است.

بنابراین نیچه بسی از به در آمدن زن از خانه و کاهش سختگیری بر او گلایه دارد. او بیشتر عقیده‌ی شرقی‌ها و یونانیان باستان را می‌پذیرد که معتقد بودند بر زن بایستی سخت گرفت:

مردی که جان و خواهش‌های‌اش ژرفایی دارد و همچنین از آن نیکخواهی ژرف بهره‌مند است که از خود سختگیری و جدیت نشان تواند داد و (باطن آن) به آسانی با (ظاهر) آن سختگیری  و جدیت اشتباه تواند شد، چنین مردی درباره‌ی زنان جز به شیوه‌ی شرقی نمی‌اندیشد: او می‌باید زن را ملک خویش بداند، همچون مالی که در صندوق باید گذاشت و قفل کرد، همچون چیزی که سرنوشت‌اش خدمت‌گزاری است و در این کار می‌باید به کمال برسد. [7]

نیچه و زن | نیچه و زنان
نیچه و زن

سخن آخر در باب نیچه و زنان

خلاصه آن که در باب نیچه و زن می‌توان گفت که هیچ نکته‌ی مثبتی در افکار نیچه حول زن و زنانگی وجود ندارد. زن از نظرگاه نیچه موجودی برابر با مرد نیست و اصلی‌ترین وظیفه‌اش این است که در خدمت مرد باشد و وظیفه‌ی فرزندآوری را به خوبی انجام دهد. نیچه بسی از شوپنهاور تأثیر پذیرفته بود و با وجود آن که در سال‌های پختگی افکار-اش با بسیاری از عقاید شوپنهاور از درِ مخالفت درآمد، بارها نشان داد که در باب زنان با شوپنهاور بسیار هم‌عقیده است.

بیش‌تر بخوانید: شوپنهاور و زن

***

 [1] فردریش نیچه، فراسوی نیک و بد، برگردان داریوش آشوری، تهران، نشر خوارزمی، 1377، پیشگفتار، ص 19.

[2] پیشین، گزین‌گویه 220، صص 191-190.

[3] پیشین، گزین‌گویه 232، صص 209-208.

[4] پیشین، گزین‌گویه 234، ص 210.

[5] پیشین، گزین‌گویه 238، ص 212.

[6] پیشین ، گزین‌گویه 239، ص 212.

[7] پیشین، گزین‌گویه 238، ص 212.

دیدگاه‌تان را بنویسید

نیازی به ثبت ایمیل نیست. لطفاً دیدگاه‌تان را بنویسید.

نیازی به ثبت ایمیل و نام نیست. لطفاً دیدگاه‌تان را بنویسید.

نیازی به ثبت ایمیل نیست. لطفاً دیدگاه‌تان را بنویسید.

82 دیدگاه
  1. زهرا . م نوشته‌است:

    آفرین. <3

  2. نیلوفر. ر نوشته‌است:

    چه افکار عجیبی.خیرسرش فیلسوف هم بوده!!!!!

    1. ناشناس نوشته‌است:

    2. ناشناس نوشته‌است:

      نیچه بزرگترین فیلسوف و فلسفه ی او کاملترین فلسفهداست

      1. امین نوشته‌است:

        نیچه عزیز و عمیق، در مورد زنان خیلی به حق گفته که زن باید ابر انسان رو خلق کنه….همه مون میدونیم که اکثر بزرگان توسط رفتار و انرژی زنانه مادران یا همسران یا خواهرانشون قدرتهایی کسب کردن که توسط اون قدرتها به موفقیتها یا تعالی ها رسیدن….و این رسالت زنهاست و کاری هست که فقط توسط زنها به انجام میرسه…خب مسلمه وقتی یک زن بیرون از خونه باشه هیچوقت نمیتونه به تمامیت وظایف مادریش رو انجام بده و خلا حضورش و خلا انرژی مادریش درون فرزندش باقی میمونه و همینطور درون همسرش…این یه مسئله واضح هست و اینکه از نظر همه خانمهای محترمی که اینجا پیام گذاشتن رو بپرسیم در مورد رفتار مردها نسبت به زنها، مسلما هیچکدومشون دوست ندارن مرد زندگیشون خصوصیات و احساسات زنانه داشته باشه همونطور که مردها نمیخوان زن زندگیشون خصوصیات مردانه داشته باشه…این قانون طبیعته…
        خب زنها از لحاظ جسمی و احساسی لطیف هستن و مردها اون لطافت رو ندارن و نباید هم داشته باشن….طبیعیه که زمخت بودن مردها و گاهی جدی بودنشون برای زنها جذاب تر هست و زنها به این خصوصیات مردانه نیاز درونی دارن همونطور که مردها به لطافت زنانه نیاز دارن….این قسمتی از تکامل در یک رابطه هست….

        1. محمد نوشته‌است:

          نظرت عالی بود داداش

  3. سارا نوشته‌است:

    خاک تو سرت

    1. سجاد نوشته‌است:

      به نظر من نیچه حقیقت رو گفته و ما باید به عقاید این فیلسوف مطرح آلمانی احترام بزاریم.

  4. یاسر رحمانی نوشته‌است:

    هیچ برتری انسان ها با هم ندارند همه انسان اند و تفاوتها در فرعیات است نه در اصل زن و مرد بودن چنانچه نیچه فیلسوف خود از یک زن و مرد متولد شده است نه فقط از مرد

    1. نسترن نوشته‌است:

      موافقم

    2. امیر نوشته‌است:

      چرت

    3. کوثر نوشته‌است:

      موافقم

  5. یاسر رحمانی دبیر الهیات نوشته‌است:

    هیچ برتری انسان ها با هم ندارند همه انسان اند و تفاوتها در فرعیات است نه در اصل زن و مرد بودن چنانچه نیچه فیلسوف خود از یک زن و مرد متولد شده است نه فقط از مرد

    1. حسین ترک خطاب به دبیر الهیات.. هه هه هه. خوبه باخنده خوبید.. بای نوشته‌است:

      الاهیات جواب این کارو نمی ده. بروبگونفربعدی بیاد. کشکسابی باب توه اوه نه البته اگه بلد باشی…

  6. حسین ترک نوشته‌است:

    درودبرفردریش بزرگ درود.یک کلام دردی که نیچه کشیده هیچ کسی نکشیده .ابرمردیعنی نیچه

    1. استاد علم حقوق نوشته‌است:

      درود بر افکارت

  7. حسین ترک نوشته‌است:

    عشق کوراست رفاقت چشمان ان رابسته.سخنی ازبزرگ مرد.فردریش بزرگ

  8. حسین ترک نوشته‌است:

    سرکارخانم ساراتواصلا می دونی نیچه کیه .این نشانه آینه که میفهمی که هیچی نمی فهمی

  9. ناشناس نوشته‌است:

    زن ها فتنه عالمن

  10. بهرام نوشته‌است:

    هیچ مرد نمی تواند تا آن هنگام که زنش زنده است حقیقت را درباره زنان بر زبان جاری کند.

  11. بهرام نوشته‌است:

    بدانید و آگاه باشید که من تنها در آنگاه حقیقت را درباره زنان بر زبان جاری خواهم ساخت که تا گور خود قدمی فاصله نداشته باشم. پس هرگاه چنین شد در گور شتافته، به دست خود لحد قبر را گذاشته و خطاب به کسانی که بیرون ایستاده اند حقیقت را بر زبان جاری می کنم. پس از آن زنان می توانند هرچه می خواهند بکنند.

  12. ضد نیچه نوشته‌است:

    ببین چقدر شخصیت ی انسان می‌تونه رو افکارش تاثیر بزاره که حتی نیچه هم تحت تاثیر شخصیتش قرار گرفته. آخه چه دلیلی داره اینقدر از بد زن بگه آدم،اونوقت خودش دنبال زن باشه. می‌گن زیاد هم خود ارضایی می‌کرده!!

    1. Hanan نوشته‌است:

      اگه بفتی دست یارای نیچه زنده نمی مونی

      1. ناشناس نوشته‌است:

        خود نیچه ا‌نقدر دگم نبوده که بخواد بخاطر اصرار سر یه حرف یا فکرش چون اونو درست قطعی میدونه آدمی رو بکشه.این طرفداراییم که شما میگی در حد بامشاد نیچه رو میشناسن.

        1. حسین ترک. جان نثارم یافردریش نوشته‌است:

          هانابروکشکتوبساب… کاش می‌دیدی… توبرزه گری بیلداید به کار، تو آبه رزم دلیران چکار. توحالا فکراینی که چطور بولی از طرفت بگیری به عشق خودت آره…. بروبولتوبگیر گلکم. کاری داشتی باشه. بای غروب 20 سال بیشت بخیر…

  13. روانشناس نوشته‌است:

    از نظر روانشناسی گفته های این بزرگان ثابت شده است و جای شک و ابهام ندارد ولی سیاست و اقتصاد در جهان امروز دست در دست هم برای پایداری حکومت ها و تسلط بر جوامع ،بشر را به گمراهی میبرند

    1. مهران نوشته‌است:

      زن یعنی انسان و ضدزن هم همون ضد انسانه تو این دنیا از روز اولش هیچیش کامل نبوده که زن و مردش کامل باشه به نظر من زن همون قدر که سود داره همون قدر هم ضرر داره به قول شاعر گر همسفر عشق شدی مرد سفر باش هم منتظر حادثه هم فکر خطر باش

  14. خلیل نوشته‌است:

    کی گفته همیشه بهتر بوده و هستن؟ پیشنهاد می‌کنم بیش‌تر فکر کنید و در اینباره بخونید‌.

    1. sasan نوشته‌است:

      بدبختی ما دراین مورد مردای مثل شمان که به زور می خواید زن ومرد و یکی کنید وامثالکم هم ازش سوءاستفاده می کنید

  15. مهدی نوشته‌است:

    این تعبیر عالی است

  16. افشین نوشته‌است:

    جالبه باین که خود شما زن هستید اما اینقد انصاف و واقع بینی داری .واقا که شما باید برای بقیه هم نوعاتون الگو باشید

  17. مرد ایرانی نوشته‌است:

    زنده باد نیچه

    1. حسین ترک. مطیع امرتم فردریش بزرگ نیچه نوشته‌است:

      درود برتو. من خاک زیربنای طرفداران فردریش بزرگ نیچه هستم. ای کاش فردریش بزرگ تودرحال کتاب سرگرم ومن زیربات بوسیدن سرگرم. اشک می ریزم برات فردریش بزرگ نیچه

  18. یاشارخان نوشته‌است:

    تا حد زیادی نفرت فمنیستها از مردها را درک میکنم. من هم اگر زن بودم چنین نفرتی از مردان داشتم. در حقیقت نفرت زنان از مردان مشابه نفرت فقرا از ثروتمندان , سیاهپوستان از سفیدپوستان , کارگر و کارمند از رئیس و سرمایه دار , غیرغربی از غربیها و به طور کلی نفرت فرودست از قدرتمند هست. این شکل از نفرت ایرادی ندارد. طبیعت این چنین ما را بی رحمانه نابرابر و زبون آفریده است. بدیهی است که نسبت به این تقدیر شوم طبیعت تنفر داشته باشیم.

    1. آیدا نوشته‌است:

      درود دوست عزیز
      لطفا بیشتر به مطالعه در باب فمینیسم بپردازید!
      فمینیست ها به هیچ عنوان مرد ستیز نیستند
      به امید روزی که بی آگاهی لب به سخن نگشاییم

  19. فرشته محمدی نوشته‌است:

    چقدر بده که اینقدر درگیر جنسیت هستیم…

  20. بنیامین استاد فلسفه در دانشگاه شریف نوشته‌است:

    برخی می گویند زنان مایه فساد اند منکر این امر نیستم چون زن 9ماه درد و رنج زایمان را تحمل می کند تا احمقی مثل آن ها به دنیا بیاورد که بگوید او مایه فساد است این جمله را خطاب به نیچه می گوییم….

    1. فاطمه نوشته‌است:

      مرحبا وسپاسگزارم

    2. حسین ترک. می برستمت بزرگمرد. نوشته‌است:

      بنیامین ثابت کردی عقلت زوال کامله تو آبه نیچه چه. بروکشکتوبساب. عقل کل ابرفیلسوف جهان می دونی یعنی چه. برومشقاتوبنویس برو. بای